Türk Edebiyatında deneme türü ve temsilcileri

» Türk Edebiyatında deneme türü ve temsilcileri

Sponsorlu Bağlantılar

Tüm kadın giyim fırsatları için tıklayın !

 

TÜRK EDEBGYATINDA DENEME
Klasik Türk edebiyatında münGeat mecmualarındaki yazılar ve Kâtip Çelebi (1609-1657) gibi
yazarlar bir tarafa bırakılırsa modern anlamda deneme türü, Türk edebiyatında asıl olarak gazete
ile birlikte ortaya çıkmaya baGlamıGtır. Glk özel gazete Tercümân-ı Ahvâl (1860)'in yayın hayatına
baGlamasından itibaren gazetelerde çıkan değiGik yazılar, zamanla ayrı bir tür olan deneme için
dil, anlatım ve yaklaGım bakımından zemin oluGturmuGlardır. Tanzimat'tan itibaren bir süre gazete
ve dergilerde "musahabe" üst baGlığı altında deneme benzeri yazılar kaleme alınmıGtır.
6
Türk edebiyatında deneme türünde pek çok ürün verilmiGtir. Bu tür içine koyabileceğimiz ürünler,
genellikle değiGik zamanlarda çeGitli gazete ve dergilerde yayımlanmıG yazıların bir araya getirilip
kitaplaGmıG Gekilleridir. Bu eserlerde yer alan yazıların bir kısmı, inceleme, eleGtiri yazısı olarak
da görülebilir. Bunun yanında bir kitapta yer alan yazıların bir kısmı edebiyat, bir kısmı tarih, bir
kısmı felsefe, bir kısmı baGka konularda olabilmektedir. O bakımdan deneme türü için çok kesin
sınıflandırma ve sınırlandırmalar yapılamamaktadır.
Türk edebiyatında ilk deneme kitapları arasında Ahmet HaGim'in Bize Göre (1928), Gurebâhâne-i
Laklakân (1928); Ahmet Rasim'in pek çok yazısı; Mahmut Sadık'ın Takvimden Yapraklar (1912);
Refik Halit Karay'ın Bir Avuç Saçma (1939), Bir Gçim Su (1931), Glk Adım (1941), Üç Nesil Üç
Hayat (1943), Makyajlı Kadın (1943), Tanrıya gikâyet (1944); Falih Rıfkı Atay'ın Eski Saat
(1933), Niçin Kurtulmak (1953). Çile (1955), Gnanç (1965), Pazar KonuGmaları (1966), KurtuluG
(1966), Bayrak (1970) gibi kitaplarını saymak mümkündür.
Türk edebiyatında deneme türü, genellikle Gair, romancı ya da hikâyeci kimliği öne çıkan
sanatçılar tarafından ortaya konan ürünlerden oluGmaktadır. Birinci derecedeki vasfı 'denemeci'
olan yazar sayısı oldukça azdır. Nurullah Ataç (1898-1957), Sabahattin Eyüboğlu( 1908-1973),
Suut Kemal Yetkin (1903-1980), Mehmet Kaplan (1915-1986), Nurettin Topçu (1909-1975),
Salah Birsel (1919-1999), Vedat Günyol (1912-2004), Enis Batur (1952-), Cemil Meriç (1917-
1987), Mehmet Salihoğlu (1922-), Uğur Kökden (1934-), Nermi Uygur (1925-), Ahmet Turan
Alkan (1954-) bunlardan birkaçıdır.
DENEME ÖZELLGKLERG:
Denemeler özel görüG ve düGünceleri kesin kurallara varmadan iddiasız, söyleGi havası içinde
anlatan metinlerdir.
Denemede yazar kendisiyle konuGuyormuG gibidir. Bu yönüyle sohbete benzemesine rağmen
düGünceleri açıklayıGı, çözümlemelere giriGiyle sohbetten ayrılır.
Her türlü konuda yazılabilir.
Öğretici ve düGünsel yanı da vardır.
Bilimselden çok kiGisel görüGünü açıklar, okuyucusunu kendisi gibi düGündürme kaygısı yoktur.
Felsefî, sosyolojik tema bireysel dilin sağladığı rahat ve duygu yönü olan bir söyleyiGle dile
getirmiG. Gçtenlikle ve ciddiyetten oluGan üslûp hakimdir. Felsefî, sosyolojik, ilmî, tarihî temalar
ve olaylar bireysel dilin sağladığı rahat ve duygu yönü olan bir söyleyiGle dile getirilir.
BayağılaGma noktasına inmeyen bir içtenlikle terim ve felsefî kavramların ağırlığından uzak bir
ciddiyet, denemenin üslûbunu birlikte belirler.
Zevk vererek okuyucuyu düGünmeye yöneltmek; pratik hayatın gerçekleriyle kiGi iliGkisini ortaya
koymak; kültür alanındaki değiGme ve geliGmelerle, zamanın akıGını gözden uzak tutmadan,
7
insanın nasıl zenginleGtiğini ifade etmek; insanın birey olarak zaman ve toplum karGısındaki
tavrını felsefeye özgü ciddiyetle, ilmî yazılara özgü kesinliğe yer vermeden dile getirmek üzere
deneme yazılır. Denemeler bu açıdan rahat okunabilen düGünce yazılarıdır.
Denemelerde akıcılık, duruluk-açıklık ve yalınlık metnin anlaGılması için çok büyük önem
taGımaktadır. Deneme üslubunu oturtturmak için de bu gerçekten çok önemlidir.
Denemelerde daha çok açıklamalı anlatım (örnekleme, karGılaGtırma), yoluna baGvurulur. Bunun
dıGında denemelerde öğretici ve tartıGmacı anlatım da karGımıza çıkar.
Dil, denemede ağırlıklı olarak göndergesel iGlevde kullanılır.


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...